1 Yesu' bhaamɛ̀ɛ̀ ting kpáa láà àng ye', le é lo' tɔɔn gwenglé le. É yala', le àbhà kàlengbò' yɔn' à gi, 2 le é gbaan' liangzɛà àng nɛ̀ ye: Lúbha leng (Luki 6:20-23) 3 Mɛ̂ɛ' wò à gànnu wo zowɛ́ɛ́ pé wo: wáá pɔnggeá Aatana zué, àng pe ké sɛ̀a. Gwilinɛnɛ̀' è go lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, è yaayèa àngleà yaa gi le. 4 Mɛ̂ɛ' wó wosí-ii, àng pe ké sɛ̀a. Aatana ké àng zowɛ́ɛ́ saaà. 5 Mɛ̂ɛbò' àng zowɛ́ɛ́' zuɛyèa, àng pe ké sɛ̀a. Sɛ́ɛ́- tóà àngle gɔ̀n leekpɔ̀ɔ̀tili-sànmáá le. 6 Mɛ̂ɛbò' Aatana zòàwùn kɛɛ-vɔ̀n- àng go wʋʋʋle, ke à lɔ̀ɔ̀- àng kɛɛ ye yí lɔ̀ɔ̀ nɛ̀ fʋʋʋle, àng pe ké sɛ̀a. Ang zòàwùn láà e kɛɛà àng nɛ̀, le è àng zʋʋ kun le. 7 Mɛ̂ɛbò' bhaamɛ̀ɛ̀ wɛ̀i- àng kɛɛ, àng pe ké sɛ̀a. Ang lekini wɛ̀i ké zí Aatana kɛɛà. 8 Mɛ̂ɛ' àng zowɛ́ɛ́' káányèa wúnyóo bhà, àng pe ké sɛ̀a. Wo wo yáánpáà Aatana bhà. 9 Mɛ̂ɛ' wó bhaamɛ̀ɛ̀ kpɔ̀ kélé-mɛ̀ɛ̀a, àng pe ké sɛ̀a. Wo àng leeà Aatana gbebò. 10 Mɛ̂ɛ' wò àng wɛ̀ikɛ̀ɛ̀woà Aatana zòàwùn kɛɛ-wùn gi, àng pe ké sɛ̀a. Gwilinɛnɛ̀' è go lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, è yaayèa àngleà yaa gi le. 11 A-wùn gi, wò sɔ̂ɔnwò' ka gɔ̀n, ke wò ka wɛ̀ikɛ̀ɛ̀wo, ke wò belebele naa ka bhà n-wùn gi bhiábhiá laá, ke ka pe ké sɛ̀a. 12 Wò à kɛ̀ɛ̀' kaá kwɛi, ka zowɛ́ɛ́ nii- daa, ke ká ka liágó, òo sieà ka nɛ̀. Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, à tɔnɔ ké tóà ka bhà kpáaá lɔngwɛ́ɛ́ gi tili. Atoosiwo Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò' nuu fɔ́ɔ́lé lii láà, wo àng lekini wɛ̀ikɛ̀ɛ̀wò- kwɛi' wo le. Wɩɩ' è lúyáán lí sɛɛ ni lɛipòlò lúyáán tà-pɔ̀ɔ̀n (Maki 9:50; Luki 14:34-35) 13 Kale ká wɩɩ' è lúyáán lí sɛɛ à gá le. Kɛ́ wɩɩ nɛ́ɛ́nɛ̀ɛ̀-lèè-le- gò' à bhà la ò, wò mɛɛ kpɔ́à à bhà, ke è nù tó dɛ́ɛ wo nɛ́ɛ́nɛ̀ɛ̀a le? È tò' kwɛi, ke àle kɛ̀ɛ̀a-pɔ̀ɔ̀n àa bhe koo, wò à wɛin' wo lúulé, le bhaamɛ̀ɛ̀bò- táási à tà le. 14 Kale ká zí ye làngbha nɛ̀, le ka zán- lɛipolo lúyáán tó tà le. Tààn pɛ́ɛ' é yaayèa tɔɔn gwenglé, e to bànàkpɔ́ gi ziàn è? 15 Sée mɛngge àa zí làngbha dɔ ke è gbɔ bhuo à tà, kɛ́ wò à yaa' wo à yààlà-pɔ̀ɔ̀n tà, le è lɛipolo mɛ̂ɛ páipái' wó kwíle àng tó tà le. 16 A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, ka leng ká làngbha' à gá lúyáán tà láà, à-lèè ké à bhà ke à zán- bhɔ, ke mɛnó- à ye. Sée à zán' è bhɔà ke mɛnó- à yeà, àle wúnsɛ̀sɛ̀bò' ka à kɛɛà láà à gá le. Wúnsɛ̀sɛ̀bò' kwɛi láà, bhaamɛ̀ɛ̀bò yánwɛ́ɛ́- páà àle bhà, le wò ka nɛ Aatana' é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà à tɔ́ bhɔ à bhà le. Tɔ́ng kún-kɔ̀ɔ̀ lekini 17 Òo tóà ka gi ye: Moizi' tɔ́ng' dɔ' lii, ni Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò wʋʋ' é sɛ́ikwɛ́ gi láà, án nù- ke án àle gó gbóló gi le. Mɔ́ɔ́ nu tɔ́ng gói. Wánglafila, nle án nù- à kún-kɔ̀ɔ̀ lekini' giei ka nɛ̀ le. 18 À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: lɔngwɛ́ɛ́ ni sɛ́ɛ́-le tó òo gieà bhe, Aatana-à tɔ́ng bɛɛn' é sɛ́ikwɛ́ gi láà à wɛ́ɛ́ do ɛ́ɛ́n à bɛɛn tunɛ́ pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́ do lefienɛ́ àa sieii bhiábhiá, ke à gi-wùn tó páipái òo kɛɛ bhe. 19 A-wùn gi, mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ' è tɔ́ngbò láà à pɩ́ɩ́nɛ́ do lefienɛ́ ke sieà, ke à-mɛ̀ɛ̀- zí à sie-kɔ̀ɔ̀ gieà mɛ̂ɛ bhɛ́ibò nɛ̀ laá, àle-mɛ̀ɛ̀- tóà mɛnó gòzíàa gwilinɛnɛ̀' è go lɔngwɛ́ɛ́ gi à bhà le. Kɛ́ mɛ̂ɛ ye' àle- tɔ́ngbò láà à kún-à, ke è zí à kún-kɔ̀ɔ̀ gieà bhaamɛ̀ɛ̀bò nɛ̀, àle-mɛ̀ɛ̀- dɔ̀lèè kpáa yeà lɔngwɛ́ɛ́ gi-gwilinɛnɛ̀ láà à bhà le. 20 Ale kɛɛ le an wɩɩ ka nɛ̀ ma: kale ka pe táásì Aatana-à zaa tà-kɔ̀ɔ̀ òo tò' sɛ̀a, ke è gie Aatana-à tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ni Faliziɛn-bò-le pe tà laá, ke káá dɔ̀lèè yeii lɔngwɛ́ɛ́ gi-gwilinɛnɛ̀ láà à bhà àlei. Zowɛ́ɛ́ kákáyè-mɛ̀ɛ̀bòà liè 21 Wó à pe' wo' fɔ́ɔ́lé-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ lii wo: kao bhaamɛ̀ɛ̀ zɛà láà, na ká àle mayèa loô a. Atoosiwo wo wɩɩ wo: mɛ̂ɛ' è bhaamɛ̀ɛ̀ zɛ, ke gílawo ké à-mɛ̀ɛ̀ bhà. 22 Kɛ́ nle án wɩɩ ka nɛ̀ ma: mɛ̂ɛ' i i wɛí sieà i bhá bhà, ke gílawo ké i bhà. Sée mɛ̂ɛ' i à peà i bhá nɛ̀ ye: léfɩɩ-mɛ̀ɛ̀' à gá laá, ke lò nà i-mɛ̀ɛ̀a lee kpáa lià tèbhenaanibò zué-wùn ké bhe. Mɛ̂ɛ ye' i zí à peà i bhá nɛ̀ ye: pɔàin-mɛ̀ɛ̀' à gá laá, ke i-mɛ̀ɛ̀ i bìlì gɔɔ̀le-pài lé-wùn ké bhe. 23 A-wùn gi, i wàà' nà ibhà sáàpɔɔn-á Aatana lɔ̀ɔ̀kɛ̀ɛ̀ à tà-gwɛ̀góló lé kwɛnggei, ke i zʋʋ- zana bhi ye: i bhá ke ké wɛí sieyèa i bhà, 24 í ibhà sáàpɔɔn láà à tó gwɛgóló lé bhi, ke í ló solong kún-i i bhá láà à nɛ̀ líe, ke í nuu nuà ibhà sáà láà à gói Aatana lé. 25 À lébhà ké ye mɛngge' bhi, wa i daa, le ka ni i daa-mɛ̀ɛ̀ láà ká lóii kiá tèbhenaani zué le. È tò' kwɛi, à-lèè ké à bhà ke í tó ke í bhàiwo i lɩ́ɩ́ kpɔ́ yóó láà à zì yɔ̀ɔ̀lɔ̀ɔ̀le, ke ka ni à gá ká tuàn zaalé, ke òo nù ló nà i gá tèbhenaani zué, ke zúuzi-mii láà òo i lénu polisibò nɛ̀, ke polisibò wòo ló nà i gá kààso gi. 26 Án à zɛ i nɛ̀ sii lenglèng tà ma: wò i daa-le wò' kààso gi, í tóà bhi kwɛi kwɛi flúúlé. Mɛ̂ɛbòà kpan' é i lé láà, yóó àle sùwɛ́ɛ́ nààlàkáán paán góà bhe, yáá góii bhi. Zùàkɛɛ-liè 27 Wó à pe' wo' lii wo: kao zùàkɛɛà láà, na ká àle mayèa loô a. 28 Kɛ́ nle án wɩɩ ka nɛ̀ ma: mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ' i nɔ́ng ke gaa zowɛ́ɛ́ dɔ̀ à bhà-yànwɛ́ɛ́á, ke yé wɩ́ɩ́ dɔ' wo à bhà i zowɛ́ɛ́ pé lɛ́ɛ. 29 À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, i kɔɔ sɛ̀ gi-yànwɛ́ɛ́' é i wun bhà láà, è tò' i dàà wúnyóo gi-pɔ̀ɔ̀n-a laá, í à sí kɛlɛ gi, ke í à bili. Atoosiwo i yánwɛ́ɛ́ do-le pe sì i bhà-yè ké fìláá i dèbílí-le tó bìlì gɔɔ̀le-pài lé-yè bhà. 30 I kɔɔ sɛ̀' é i bhà láà àle- zí tò' i dàà wúnyóo gi-pɔ̀ɔ̀n-a laá, í à tu káán ke í à bili. Atoosiwo i dɔ̀ɔ̀bhà do-kini-dò-le kààn i bhà-yè ké fìláá i lɛnó tò bhi-yè ke wò i bili nàa gɔɔ̀le-pài lé-yè-le bhà. Lê gò kai-liè (Matie 19:9; Maki 10:11-12; Luki 16:18) 31 Wo zí à pe' lii wo: mɛ̂ɛ' i lê góà kai, í à gò kai-sɛ̀ikwɛ́ naa à bhà. 32 Kɛ́ nle án wɩɩ ma: mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ' i ibhà nɔ́ng góà kai bhiábhiá, ke àa àbhà giè kpáá pé-wùn-leá laá, ke i à yáán daa' woii kaa tà le. Sée mɛ̂ɛ' i lê gò kai-yè si, ke i wɩ́ɩ́' dɔii mɛ̂ɛbòà lê bhà lɛ́ɛ. Kaiwo-liè 33 Wó à pe' wo' zí fɔ́ɔ́lé-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ lii wo: kao kaiwoà bele tà láà, na ká à mayèa loô a. Wo wɩɩ wo: ka ka kaiwoà wún óó wún' gi Gwilinɛ Kpáa nɛ̀, ká àle tó kɛ̂ɛ le. 34 Kɛ́ nle án wɩɩ ka nɛ̀ ma: kao ka kaiwoà pɔnggepɔ̀ngge tà gbonggbongle. Kao ka kaiwoà lɔngwɛ́ɛ́ lefienɛ́ tà, atoosiwo àle Aatana yàà à tà-gbòlòa le. 35 Sée kao ka kaiwoà sɛ́ɛ́ tà, atoosiwo àle Aatana gɛɛn dɔ̀ à tà-sùàa le. Kao zí ka kaiwoà Zelizalɛm-pɛ̀ɛ̀ tà, atoosiwo àle Aatana Gwilinɛ Kpáalàkpàà-à pɛ́ɛá le. 36 Sée kao zí ka kaiwoà ka lekini tà, atoosiwo káá mɔɔii ka lekini wuntɛ̀ɛ̀n do lefienɛ́ talaá tíiá, ke è nù bhɔ à fèlè púúá-yè' bhà le. 37 Kɛ́ à-lèè ké à bhà ke kaà iin- tó iin-á, ke kaà ááo- zí tó ááo-á. Atoosiwo à bhɛ́i ye' wò à daa à tà láà, àle tó- gò gɔɔ̀yóo' pé le. Bhɔlɔ gó-liè (Luki 6:29-30) 38 Wó à pe' wo' fɔ́ɔ́lé-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ wo: yánwɛ́ɛ́' yánwɛ́ɛ́ ye, le sóówɛ́ɛ́- sóówɛ́ɛ́ ye láà, na ká à mayèa loô a. 39 Kɛ́ nle án wɩɩ ka nɛ̀ ma: wò wúnyóo kɛɛà mɛ̂ɛ' i gá, miá à-kpàn gó wúnyóoá. Wánglafila, mɛngge- i tóló màà' i kɔɔ sɛ̀ gi, í i kɔɔ kpáná gi-tòlò kpɔ́ lefienɛ́ wo à nɛ̀. 40 Mɛngge- à pè' ye é ló nà i gá tèbhenaanibò zué, ke é ibhà bhái sí i gɔ̀n laá, í ibhà gbàbhuu-nù tó nu à nɛ̀ do. 41 Giè i gɔ̀n-mɛ̀ɛ̀ ke- zí i tà' zaá, ke è gbá yaa i gwenglé yàn-gbàn tà, ke è wɩ́ɩ́ ye: í ló nàa à gá, ke í gie nàa tɔɔn do tà laá, í à sí, ke í gie nàa tɔɔn piilɛ tà. 42 Mɛ̂ɛ' è gba leeà i gɔ̀n, í à-pɔ̀ɔ̀n nu à nɛ̀, sée mɛ̂ɛ' è nuà kpan síi i gɔ̀n, miá i tɛɛ-zàà bɔ à-mɛ̀ɛ̀ tà. Mɛ̂ɛ yáò lɔ̀ɔ̀ mɛ̂ɛ kɛɛ-liè (Luki 6:27-28, 32-36) 43 È gò' àle gi, wó à pe' wo' lii wo: i dɔ́ma-le lɔ̀ɔ̀- i kɛ̂ɛ, ke i yáò' à sàn- i kɛ̂ɛ láà, na ká àle mayèa loô a. 44 Kɛ́ nle án wɩɩ ka nɛ̀ ma: òo tóà kwɛi. Ka sàn- mɛ̂ɛ' àng kɛɛ láà, àng lɔ̀ɔ̀- ka kɛ̂ɛ, ke mɛ̂ɛ' wò ka wɛ̀ikɛ̀ɛ̀wo, ká àng lébhàiwo Aatana zì. 45 Ka à kɛɛà kwɛi' wo, le mɛnó- ka dɔn ka nɛ Aatana' é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà àbhà náòa le. Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: Aatana ké ebhà yáán wolo wúnsɛ̀ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ ni wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ tó nɛ̀, le è zí la ban e zòàwùn kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ ni e lààwùn kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò tó nɛ̀ le. 46 Yàa àleá, ka lɔ̀ɔ̀- mɛ̂ɛbò' àng kɛɛ, àngle lengdo lɔ̀ɔ̀- ka kɛ̀ɛ̀' la ò, ke à tɔnɔ- tóà ka gɔ̀n mɛɛá, kɛ́ ke wɛ́i kún-mɛ̀ɛ̀bò lefienɛ́ tó ké àle kɛɛ wo ké nɛ̀ kwɛi le? 47 È tò' zí ke ká bhɛɛ yaa mɛ̂ɛ' wó ka pe gi láà àngle lengdo bhà la ò, ke ka mɛɛ bhɛ́i ke kɛɛyèa mài mɛ̂ɛ ni-wùn-a àlei le? Atoosiwo mɛ̂ɛ lefie' wàa Aatana dɔn, àng tó ké àle sínma kɛɛ. 48 À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, ka nɛ Aatana' é lɔngwɛ́ɛ́ gi, pe kekekèke àa à bhà kɔɔ' gi láà, pe òo tóà ka lekini ka bhà àle-kɔ̀i le.